طراحی وب سایت

دور اندیشی و تلاش های دکتر شهشهانی و دیگر همکاران آنها در مرکز تحقیقات فیزیک نظری باعث شد تا ایران در نخستین سال های تولد اینترنت به این شبکه جهانی بپیوندد. سال 68 گروهی از پژوهشگران دانشگاهی رشته های فیزیک و ریاضیات تصمیم گرفتند پژوهشگاه ویژه ای را برای این علوم پایه تأسیس کنند. وزارت علوم به پیشنهاد دانشگاهیان، ریاست این مرکز را به عهده دکتر محمد جواد لاریجانی استاد دانشگاه تهران گذاشت. او نیز دکتر سیاوش شهشهانی استاد دانشگاه صنعتی شریف را به عنوان قائم مقام مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات انتخاب کرد. شهشهانی در سال 1353 پس از اتمام تحصیلات خود در رشته ریاضی دانشگاه برکلی، از آمریکا به ایران بازگشته بود تا فعالیت های آموزشی و پژوهشی خود را در دانشگاه صنعتی آریا مهر سابق (شریف کنونی) آغاز کند. مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات که بعد ها به پژوهشکده دانش های بنیادی تغییر نام داد، در نخستین ماه های آغاز به کار خود، با برقراری اتصال های مخابراتی جدید، انقلاب بزرگی در روابط دانشگاه های ایران و خارج کشور ایجاد کرد. دور اندیشی و تلاش های دکتر لاریجانی، دکتر شهشهانی و دیگر همکاران آنها در مرکز تحقیقات باعث شد تا ایران در نخستین سال های تولد اینترنت به این شبکه جهانی بپیوندد. داستان ورود اینترنت در ایران را از زبان سیاوش شهشهانی پدر اینترنت ایران می خوانید. نخستین بار چه سالی با اینترنت آشنا شدید؟ سال تحصیلی 68-67 برای گذراندن فرصت مطالعاتی به ایتالیا رفته بودم، برای نخستین بار با شبکه آشنا شدم. البته آن سال تب ایمیل و اینترنت در اکثر دانشگاه های ایران، فراگیر شده بود. بعد از بازگشت به ایران به عضویت هیأت علمی مرکز تحقیقاتی فیزیک نظری و ریاضیات در آمدم. در سال 68 بود که آقای دکتر محمد جواد لاریجانی رئیس این مرکز، همت کردند و اینترنت را به ایران آوردند. من هم به عنوان جانشین ایشان در این طرح همکاری کردم. اینترنت چه ربطی به فیزیک نظری و ریاضیات داشت که مرکز تحقیقات وارد این عرصه شد؟ یکی از نخستین دغدغه های مدیران و هیأت علمی این مرکز، ارتباط علمی و پژوهشی دانشگاه های دنیا بود. در سال های اولیه راه اندازی مرکز تحقیقات، پست الکترونیک در دانشگاه های غربی رایج می شد. استادانی که برای فرصت مطالعاتی یا کنفرانس های علمی به این دانشگاه ها می رفتند، این پدیده را می شناختند. در مرکز تحقیقات به این نتیجه رسیدیم که پست الکترونیک برای یک مرکز تحقیقاتی که می خواهد با دانشگاه های دنیا ارتباط داشته باشد، یک ضرورت اجتناب ناپذیر است. به دلیل شرایط پس از جنگ، برنامه گسترش ارتباط با دانشگاه های خارجی مورد نظر بود و یکی از سرلوحه های مرکز تحقیقات به شمار می آمد. ایمیل ارزان ترین و سریع ترین روشی بود که مورد توجه قرار گرفت. بررسی های اولیه در سال 68 نشان داد که هیچ مرکزی برای ارایه خدمات اینترنت در کشور وجود نداشت. هرچند برخی مراکز از طریق تماس تلفنی با خارج کشور به شبکه وصل می شدند ولی این مراکز به دیگران خدمات نمی دادند. یعنی از طریق تماس تلفنی بین المللی به شبکه اینترنت وصل می شدند؟ بله، تماس خارجی می گرفتند. البته در آن زمان هنوز شبکه internet ایجاد نشده بود و به شبکه bitnet وصل می شدند. پس از این در مرکز تحقیقات به ضرورت اتصال به شبکه پی بردید، چه راهکار ی برای اجرایی کردن آن دنبال کردید؟ از طریق مرکز بین المللی فیزیک نظری در ایتالیا که آن زمان ریاست آن با پروفسور عبد السلام بود به مؤسسه مجمع اروپایی شبکه های تحقیقاتی (earn) وصل شدیم. این مؤسسه آن زمان کشور های غیر اروپایی مانند هندوستان را به عضویت پذیرفته بود. ولی شرایط عضویت ویژه ای داشت که با توصیه های آقای عبد السلام، عضویت ایران مورد پذیرش قرار گرفت. اولین اتصال ایران به شبکه چگونه برقرار شد؟ اواخر سال میلادی 1992 از طریق اتصال تلفنی به دانشگاه لینس اتریش وصل شدیم. بعد ها با یک خط استیجاری به دانشگاه وین اتریش وصل شدیم که آن زمان از نقاط اصلی اتصال به شبکه earn بود. چه شد که اتصال ها از شبکه bitnet به شبکه internet منتقل شد؟ همکاران ما که به اجلاس های فنی بین المللی می رفتند، چیز های تازه ای یاد گرفتند. گزارش های آنها نشان می داد که شبکه های تحقیقاتی بین المللی از پروتکل bitnet به پروتکل جدید به نام internet حرکت می کنند. به همین دلیل بود که مرکز تحقیقات نیز اتصال به اینترنت را به سرعت پیگیری کرد. تفاوت های شبکه bitnet و internet چیست؟ پایه شبکه bitnet و internet یکی است. در هر 2 شبکه، پیام ها به صورت قطعه قطعه تقسیم شده و ارسال می شوند. البته اینترنت از مزیت های فنی برخوردار است. همه کامپیوتر ها می توانند به اینترنت وصل شوند ولی بیت نت فقط با برخی مارک های اینترنت سازگار بود. به همین دلیل توزیع ترافیک اینترنت در دانشگاه های مختلف، نیازی به تغییر سیستم های کامپیوتری آنها نداشت و کار ساده تری بود. اواخر سال 93 میلادی پروتکل ip/icp را راه اندازی کردیم که امکان اتصال به شبکه اینترنت را فراهم کرد. البته چون آن زمان یک زیر شبکه از شبکه دانشگاه وین بودیم، آخر آدرس ها، نشانی دانشگاه وین یعنی univie.at درج می شد. ایران حدود یک سال بعد از دانشگاه های اروپایی به شبکه اینترنت وصل شد. سرعت اتصال در آن سال چطور بود؟ خیلی کم. کل ظرفیت اتصال کشور 8/9 کیلوبیت در ثانیه بود. البته در آن زمان هنوز سرویس های web و فایل های گرافیکی راه نیفتاده بود و همین سرعت 8/9 برای تبادل ایمیل کفایت می کرد. آدرس های اولیه در ایران با پسوند at پایان می یافت پسوند ir از چه زمانی پایه گذاری شد؟ آن سال ها به دنبال این بودیم که با عنوان ویژه ایران شناخته شویم نه اتریش. بنابراین پسوند ir را از سازمان متولی استاندارد های جهانی اینترنت تقاضا کردیم. پس از پرس وجو ها، متوجه شدیم مؤسسه internic در آن زمان متولی این مسئله بود. این مؤسسه وابسته به دانشگاه کالیفرنیای جنوبی بود و مدیریت واقعی آن نیز در اختیار فردی به نام جاناتان پاستل بود. هرچند تحریم ها علیه ایران خیلی پر رنگ نبود ولی هنوز خاطره گروگان گیری در ذهن برخی آمریکا ها زنده بود. به همین دلیل با مقاومت هایی مواجه بودیم. آیا به جز مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضی، متقاضی دیگری برای پسوند ir وجود داشت؟ نه. کسی در ایران به صورت موازی با ما حرکت نمی کرد. بنابراین بعد از غلبه بر مخالفان، توانستیم در فروردین 1374 امتیاز پسوند ملی ir را کسب کنیم. مخالفان؟ مگر چند مخالف در این مسیر وجود داشت؟ در واقع با مقاومت 2 کشور ایران و آمریکا مواجه بودیم. البته مخالفت با پسوند ir در آمریکا، یک موضع رسمی نبود. مدیریت اینترنت در اختیار بنیاد ملی علوم nsf بود. فردی در این بنیاد عضو بود که دل خوشی از ایران نداشت و با ما مخالفت می کرد. البته الان رفتار خود را تغییر داده و از دوستان خوب ما شده است. برای آن که رفتار nsf دوستانه شود از کمک ها و رایزنی انجمن جهانی استفاده کننده اینترنت (internet society) کمک گرفتیم. در ایران چه کسی یا کسانی با توسعه اینترنت مخالف می کرد (ند)؟ در مخابرات ایران کسانی بودند که اعتقادی به اینترنت نداشتند. آنها فکر می کردند اینترنت یک مد روز است و زود فراموش می شود. آنها کوشش می کردند شبکه محدود تر به نام x25 را راه اندازی کنند و می گفتند هر نوع فعالیت شبکه ای، باید تحت همین شبکه انجام شود. مرکز تحقیقات به دنبال این بود که به جای خط استیجاری از طریق ماهواره به اینترنت وصل شود تا با هزینه، سرعت و ظرفیت بیشتری به دست آید. مخابرات می توانست به راحتی ظرفیت خالی رزرو شده خود روی ماهواره اینتل ست را به قیمت روز مرکز تحقیقات اجاره دهد. ولی آنها این کار را نمی کردند چون تصور می کردند به جز شبکه x25 چیزی نباید راه بیفتد. در سال 74 که دانشگاه های کشور به اینترنت وصل شدند، ظرفیت آن بسیار محدود بود و دانشجویان با سهمیه بندی ویژه ای می توانستند به شبکه وصل شوند. چرا اینطور بود؟ برای اتصال دانشگاه به شبکه، در مرکز تحقیقات 2 دیدگاه مختلف وجود داشت؛ یکی اینکه اینترنت را به عنوان یک امتیاز ویژه برای مرکز حفظ کنیم. دوم اینکه آنها را در دانشگاه ها توزیع کنیم. بالاخره بعد از بحث های متوالی، نظریه دوم پیروز شد و دانشگاه ها به نوبت به اینترنت وصل شدند. با توجه به اینکه در آغاز اتصال از طریق خط استیجاری بود، به طور طبیعی محدودیت هایی در دانشگاه ها به وجود آمد. برای استفاده از اتصال ماهواره ای، مذاکراتی طولانی با مخابرات را پشت سر گذاشتیم و تا پای عقد قرارداد هم رفتیم. ولی تصادفا در همان روزی که بنا بود قرارداد امضا شود، رئیس مخابرات عوض شد. رئیس بعدی هم از امضای قرارداد خودداری کرد. به همین دلیل حدود 3 سال طول کشید تا اولین ارتباط ماهواره ای با سرعت 128 کیلوبیت بر ثانیه از طریق یک شرکت ایتالیایی برقرار شود. پیش از آن به ترتیب دانشگاه های شریف و صنعتی اصفهان، مرکز تحقیقات ژنتیک و مرکز زلزله شناسی به اینترنت وصل شده بودند. اتصال 128 که برقرار شد وضع اینترنت در دانشگاه ها کمی بهتر شد. البته 2 تا 3 ماه بعد ظرفیت این اتصال به نقطه اشباع رسید برای همین 8 ماه بعد یعنی اوایل سال 1997 آن را به اتصال kb/s 512 ارتقا دادیم. در آن سال مخابرات دست از مخالفت های اولیه برداشته بود؟ آن زمان اینترنت به اندازه کافی شهرت پیدا کرده بود و همه می دانستند x25 پاسخگوی توسعه فناوری اطلاعات نیست. چند سال زحمت کشیدیم تا به مخابرات تفهیم کنیم تجربه x25 یک بار در اروپا آزمایش شده و ناکارآمدی آن قبلا اثبات شده است. سال 1996 مراکز دیگری هم به صورت موازی با مرکز تحقیقات به اینترنت وصل شدند. ابتدا شرکت های ندا رایانه و داده پردازی ایران؛ به دنبال صدا وسیما و وزارت بازرگانی هم وارد مدار شدند. با آنکه گاهی بیست سی سال طول می کشد تا پدیده ای جدید وارد کشورمان شود، به نظر شما چه شد که اینترنت یک سال بعد از تولد، به ایران وارد شد؟ لازم است از کوشش دکتر محمد جواد لاریجانی یاد کنم. ایشان شجاعت بالایی در این رابطه نشان دادند. بویژه وقتی اولین اتصال به bitnet برقرار شد. آن زمان لازم بود تعهد نامه هایی را امضا کنیم از جمله این که مانع عبور ترافیک هیچ کشوری نشویم. آن زمان کمتر کسی جرأت امضای این تعهد نامه ها را داشت. بی شک پشتیبانی و جایگاه سیاسی و اجتماعی دکتر لاریجانی، نقش موثری در راه اندازی اینترنت داشت. ایشان همیشه به مسئولان سیاسی یاد آور می شدند که شبکه اینترنت، در خدمت محققان و مراکز علمی است و ممانعت از آن، ایستادن در مقابل روند توسعه علمی کشور است.

منبع : تلنا - وبگاه تحلیلی خبری دنیای مخابرات  تاریخ : 17   اردیبهشت   1388  شاخه : اینترنت